top of page
Zoeken

Fotografie - de basisinstellingen

Foto van schrijver: Inge Marije de Boer
Inge Marije de Boer
24 uur geleden
9 minuten om te lezen

Ik ken veel mensen die een camera kopen en willen leren om goede foto's te maken, maar dan overvallen worden door alle verschillende soorten instellingen en dan ook beseffen dat ze geen tijd en/of concentratie hebben om alles te leren. Eindresultaat; de camera ligt ergens stof te verzamelen. Heel erg zonde natuurlijk van de mooie aankoop en plannen. Mij wordt vaak gevraagd of ik ''even'' kan uitleggen hoe alles werkt. Daarom maak ik bij deze een overzicht van de basisinstellingen, maar fotografie leer je niet ''even''. Het is heel technisch. Dat is voor sommigen al lastig. Daarnaast kost het simpelweg veel tijd en ervaring om vertrouwd te raken met de instellingen. Heb je de instellingen begrepen? Mooi! Ik wil je niet ontmoedigen, maar dan ben je er nog niet. Je camera goed instellen is geen garantie op een goede foto; je moet zelf goed leren kijken naar wat je wilt vertellen met je beeld, hoe je je beeld samenstelt en hoe je onderwerp belicht wordt door het bestaande licht (we praten hier nog niet over flitslicht). Nou, lekker bemoedigend allemaal. Heb je er nog zin in? Lees dan lekker verder.



De verschillende instellingen

Even kort samengevat; je belicht je foto met drie instellingen: de sluitertijd, het diafragma en de iso-waarde. Daarnaast zijn de witbalans en brandpuntafstand van groot belang op de foto. Dus over die vijf onderwerpen ga ik je wat vertellen.


De sluitertijd

We gaan eerst kijken wat het woord letterlijk betekent. Of nog een stap terug; wat betekent fotografie? Foto = licht, grafie = schrijven. Je schrijft dus met licht. Dit licht wordt in jouw camera gevangen door een sensor (in de systeemcamera's) of een spiegel (in de spiegelreflexcamera's of analoge camera's). De camera heeft een sluiter. Dat is het element in de camera dat open en dicht gaat. Hoelang de sluiter zich opent, bepaalt hoelang er licht op de sensor/spiegel valt. Daarom spreken we hier van de sluiter-tijd. De sluitertijd kan variëren van 1/2000e van een seconde (of nog korter) (ja, breuken dus, weet u het nog van de rekenlessen?) tot minuten lang. Is de sluiter (relatief) lang open? Dan vangt de sensor/spiegel veel licht. Is de sluiter relatief kort open, dan vangt de sensor of spiegel minder licht. Maar let op; alles is relatief. Alles is afhankelijk van hoeveel licht er aanwezig is. Wat ook samengaat met de sluitertijd, is bewegingsonscherpte. Bij een lange sluitertijd, gefotografeerd vanuit de hand, is er kans dat jouw hand beweegt en die beweging zie je dan terug in de foto als een bewogen foto. Maar deze bewegingsonscherpte kun je ook weer intentioneel inzetten. Genoeg gepraat. Hieronder wat voorbeelden.


Brecht op de fiets. Sluitertijd van 1/8e seconde. Je bent misschien nog niet bekend met de getallen, maar 1/8 is een relatief lange sluitertijd. Lang genoeg om beweging in het beeld te brengen. Ik beweeg mijn camera mee met haar beweging, dit heet ''panning''. Een intentionele bewegingsonscherpte dus.
Brecht op de fiets. Sluitertijd van 1/8e seconde. Je bent misschien nog niet bekend met de getallen, maar 1/8 is een relatief lange sluitertijd. Lang genoeg om beweging in het beeld te brengen. Ik beweeg mijn camera mee met haar beweging, dit heet ''panning''. Een intentionele bewegingsonscherpte dus.
Hier heb ik ook intentioneel bewegingsonscherpte toegepast. Een sluitertijd van 1/60e seconde.
Hier heb ik ook intentioneel bewegingsonscherpte toegepast. Een sluitertijd van 1/60e seconde.

Tussen de twee lowlightfoto's hierboven (ja, zo worden foto's bij weinig licht genoemd) zie je een duidelijk verschil; links zijn de sterren nog stippen, rechts zijn de sterren zichbaar als strepen. Op de linker foto heb ik een sluitertijd gebruikt van 80 seconden (ja, tachtig seconden). De camera stond uiteraard op statief. Ik kan mijn hand niet 80 seconden compleet stil houden. En het was er dus echt helemaal donker. Na 80 seconden sluitertijd, werden de sterren zichtbaar voor de sensor. Met trouwens een iso-waarde van 3200 en een diafragma van f/5. Vertel ik later meer over. Op de rechter foto heb ik een sluitertijd gebruikt van 23 minuten (1400 seconden). Minuten? Ja, dat kan ook gewoon. Je zet je camera op statief, maakt 23 minuten lang de foto, drinkt ondertussen een wijntje en geniet van de sterrenhemel boven het Franse landschap in de Ardèche.



Hier nog een laatste voorbeeld van hoe je met sluitertijd kunt spelen. Camera op statief, sluitertijd van 25 seconden, iso-100, f/22. Van de auto's die voorbij rijden, zie je alleen nog de lampen als strepen. Deze foto is gemaakt in het centrum van Lissabon, Portugal.
Hier nog een laatste voorbeeld van hoe je met sluitertijd kunt spelen. Camera op statief, sluitertijd van 25 seconden, iso-100, f/22. Van de auto's die voorbij rijden, zie je alleen nog de lampen als strepen. Deze foto is gemaakt in het centrum van Lissabon, Portugal.

Foto links: sluitertijd van 1/1000e seconde. Foto rechts: 1/500e seconde. Dit zijn voorbeelden van foto's waarbij ik een korte sluitertijd heb gebruikt omdat ik de dames scherp en onbewogen in beeld wilde. Op de foto rechts zie je zelfs dat haar haar, dat beweegt door de wind, helemaal scherp en onbewogen in beeld is.



Lang verhaal kort; hoe kies je je sluitertijd?

Bij de sluitertijd moet je dus vooral beslissen in hoeverre je bewegingsonscherpte wilt, of dat je je onderwerp onbewogen en scherp in beeld wilt. Wil je beweging in je beeld? Kies dan een relatief lange sluitertijd en afhankelijk van wat voor beweging je in je beeld wilt, zul je ook een statief nodig hebben. Verdiep je eens in panning of lowlightfotografie als je hier meer over wilt leren. Wil je je onderwerp scherp en onbewogen in beeld? Kies dan een korte sluitertijd en zorg ervoor dat jouw onderwerp niet beweegt, om bewegingsonderscherpte te voorkomen.


Het diafragma

Je weet nu dat de sluitertijd bepaalt hoelang de sluiter opent en dus hoelang er licht op de sensor valt. Het diafragma doet wat anders. Het diafragma bepaald niet hoelang, maar hoe ver de sluiter open gaat. Zie afbeelding hieronder.



Gaat het diafragma ver open? Dan spreken we van een groot diafragma, hier hoort een laag getal bij. Bij een klein diafragma hoort een hoog getal. Dit is soms wat verwarrend en mensen halen hoog, laag, groot en klein vaak door elkaar wanneer ze over diafragma spreken. Maar correct is; groot of klein diafragma, verwijzend naar hoe ver het diafragma open gaat. Te verwarrend? Spreek dan van een hoog diafragmagetal of laag diafragmagetal (en dus niet van een hoog of laag diafragma, dat is niet correct. Ja, ik ben ook taaldocent, dus deze taalles nemen we ook even mee).


Wat doet het diafragma met licht? Een groot diafragma (dus ver open), laat veel licht binnen. Een klein diafragma laat dus weinig licht binnen. Dit kun je dus weer aanpassen aan de lichtomstandigheden. En natuurlijk heeft het diafragma, net als de sluitertijd, weer een creatieve manier van inzetten. Het diafragma bepaalt namelijk niet alleen hoeveel licht er op de sensor of spiegel komt, maar ook hoeveel scherpte er in de diepte is van de foto; de scherptediepte. Klinkt moeilijk. Hier wat voorbeelden.


Deze twee voorbeelden illustreren precies de scherptediepte; je ziet waar de foto scherp is, en waar de scherpte weer wegloopt. Hier kun je dus lekker creatief mee zijn. Hier heb ik gebruik gemaakt van een diafragma van f/1.8 en f/2.0.



Hierboven voorbeelden van foto's met een groot diafragma; tussen de f/1.2 en f/2.0. Ik wilde de personen mooi los laten komen van de achtergrond. Dat geeft rust. De onscherpe achtergrond kan ook een mooi zacht effect aan de foto geven. Op de foto van de zwangerschapsshoot en de foto van het meisje met de bloem zie je ook heel mooi hoe tegenlicht in combinatie met een groot diafragm kan zorgen voor bokeh in de achtergrond. Google dat woord maar even, dat is waarschijnlijk van 80% van de lezers van deze blog willen kunnen creeëren in hun eigen fotografie.



Hier een paar voorbeelden van foto's met een klein diafragma; tussen de f/8 en f/11. Ik kies hier voor een klein diafragma omdat ik alles scherp wil. Dat is belangrijk bij fotografie van interieur en exterieurs. Bij interieurfotografie gebruik ik altijd een statief.



Ook bij landschapsfotografie en architectuurfotografie maak je gebruik van een klein diafragma; zo veel mogelijk scherpte in de diepte. Dus tussen f/9 en f/18.


Wat ook van invloed is op scherptediepte

Nu denk jij; tof! Ik zet mijn diafragma op f/1.2 en alles komt goed. Ik ga je helaas weer ontmoedigen; niet alle lenzen hebben zo'n groot maximaal diafragma. Lenzen met een groot maximaal diafragma, bijvoorbeeld vanaf f/1.2, zijn heel duur. De meeste beginnerscamera's worden verkocht met een zoomlens met een diafragma dat begint bij f/3.5 en dat kleiner wordt wanneer je inzoomt. Maar ik kan je nu ook weer blij maken; het diafragma is niet het enige wat van invloed is op scherptediepte. De afstand tussen jou en het onderwerp en de afstand tussen het onderwerp en de achtergrond spelen ook een grote rol. Want ook met een diafragma van bijvoorbeeld f/5 kun je een zachte achtergrond creeëren. Als jij dichtbij jou onderwerp gaat staan en je lens helemaal inzoomt, en je relatief veel ruimte laat tussen het onderwerp en de achtergrond, dan zal de achtergrond al snel buiten de scherptediepte vallen en dus onscherp zijn. En tegenlicht van een laagstaand zonnetje doet ook wonderen voor je foto. Dus ook met beginnerscamera's kun je prima experimenteren met portretten met mooie zachte achtergrond. En wat wel kan met de ''goedkopere'' lenzen; een klein diafragma instellen. De meeste standaard zoomlenzen hebben we een minimaal diafragma van f/18. Dus voor wat betreft landschaps- of interieurfotografie, kom je al een heel eind.


De iso-waarde

De iso-waarde bepaalt de gevoeligheid van de sensor. Hoge iso-waarde? Gevoelige sensor, dan vangt de sensor meer licht. Lage iso-waarde? Minder gevoelige sensor, dan vangt de sensor minder licht. Nu hoor ik je denken; waarom zou je geen gevoelige sensor willen? Veel licht vangen is natuurlijk handig in sommige gevallen, maar wat een nadeel is van hoge gevoeligheid, is dat de sensor ook gevoelig wordt voor ruis. Ruis geeft een, meestal ongewest, korrelig effect aan de foto. Korrel kan leuk zijn en een analoge look geven aan de foto, maar ik kies zelf altijd voor een zo laag mogelijke iso-waarde. Als ik opzettelijk een korrelig effect wil in de foto, dan doe ik dat liever in de nabewerking. Want als je foto eenmaal met hoge iso-waarde is gemaakt, krijg je dat effect er niet meer echt uit. Ja, met AI en photoshop is er tegenwoordig veel mogelijk, maar als er genoeg licht is, zou ik nooit kiezen voor een onnodig hoge iso-waarde. Soms is het zo dat er te weinig licht is en dat de iso-waarde wel echt omhoog moet, en dan ben ik blij met de ruisreductie in Lightroom.


De witbalans

Iets wat veel beginners niet bestuderen, maar wel belangrijk is. De witbalans bepaalt in hoeverre wit echt wit is. Soms is een foto te warm of te koud. Dan zijn de onderdelen die wit horen te zijn, eerder geel of blauw. Veel beginners zetten de witbalans te warm omdat die ''warme look'' helemaal hip is. Hier kun je natuurlijk creatief mee aan de slag, maar wat ik als portret- en familiefotograaf van groot belang vind, is dat de huidtinten realistisch zijn. Iemand moet geen geelzucht krijgen door jouw te warme witbalans.



Hier zie je een foto met een goede witbalans, een te koude en te warme witbalans.


De samenwerking tussen de instellingen

Je kent nu de drie instellingen die van invloed zijn op de belichting van jouw foto. Per situatie moet je bepalen wat er belangrijk is. Wil je alles scherp of wil je alleen jouw onderwerp scherp? Wil je bewegingsonscherpte of niet? Bij portretfotografie wil ik meestal dat mijn onderwerp(en) onbewogen in beeld komen, dus ik kies een sluitertijd van minimaal 1/400e seconde (bij veel zonlicht, gebruik ik een kortere sluitertijd). Ik kies vervolgens een diafragma van meestal tussen de f/1.4 en ongeveer f/5.0. Dit hangt af van hoeveel ik scherp in beeld wil brengen. Soms vind ik het leuk om één persoon helemaal los te laten komen van de achtergrond (dus f/1.4) en soms wil ik meerdere mensen en wat van de achtergrond scherp (dus f/5.0). Tot slot wil ik de iso-waarde zo laag mogelijk houden. Dit zijn voorbeelde van portretten bij voldoende daglicht. Alles is afhankelijk van aanwezig licht (tenzij je flitst, maar in deze blog houd ik het bij daglicht).


De brandpuntafstand


De brandpuntafstand heeft geen invloed op belichting, maar ik vind het zo'n belangrijk onderdeel, dat ik het ook even in deze blog toelicht. De brandpuntafstand, of beeldhoek, is in makkelijkere taal; hoever de lens is ''ingezoom'' (of uitgezoomd). In fullframe-termen heb je lenzen vanaf (grofweg) 16mm tot 500mm (of meer). Een groothoeklens brengt heel veel van de scène in beeld. Een groothoeklens heeft een brandpuntafstand vanaf 16mm tot ongeveer 28mm. Tussen de 28 en 50mm noemen we standaardlenzen; ze zijn niet enorm uitgezoomd, ook niet enorm ingezoomd. Vanaf 50mm en verder kun je (semi-)telelenzen noemen. Dat zijn lenzen die verder zijn ingezoomd. Voor elke soort fotografie bestaan er verschillende lenzen. Voor bijvoorbeeld interieurfotografie kun je het beste een groothoek- of standaard zoomlens gebruiken. Voor wildlifefotografie heb je een (super)telelens nodig. Voor

gewoon alledaagse fotografie is een standaard lens voldoende.


Hieronder even ter illustratie hoe belangrijk de keuze van jouw brandpuntafstand is op jouw onderwerp;



Je kunt trouwens ook nog kiezen tussen zoomlenzen en primelenzen. Een zoomlens zegt het al; die kan in- en uitzoomen. Een primelens kan dat niet. Elk heeft z'n voor- en nadelen. Een zoomlens is flexibel, maar vaak hebben de goedkopere zoomlenzen een variabel diafragma. Dat betekent dat het diafragma verkleint wanneer je inzoomt. Er bestaan ook zoomlenzen met een vast diafragma. Dat blijft bijvoorbeeld staan op f/2.8, ook al je inzoomt. Maar die zijn heel duur. Het voordeel van primelenzen is dat ze soms lekker compact zijn, of verkrijgbaar zijn met een heel groot maximaal diafragma. Bijvoorbeelde 85mm f/1.4 is heel populair voor portretfotografie. Ook een groot voordeel van primelenzen is dat ze consistentie geven aan je beelden, dat geeft rust in een fotoserie. En ook wen jij als fotograaf goed aan die ene beeldhoek, waardoor je er goed mee kunt leren fotograferen. Ik ben zelf groot fan van primelenzen. Klein, goed van kwaliteit en ze geven rust in mijn fotoseries. Mijn favoriete primelenzen zijn de 28, 35, 50 en 85mm. Voor elk type shoot een een passende lens. Ook heb ik een zoomlens met constant diafragma. Ideaal voor reportages waarbij de scènes en omgeving erg veranderlijk zijn, bijvoorbeeld voor trouwfotografie. Aan wanneer welke lens zal ik binnenkort een aparte blog wijden.


Ik ben me er uiteraard van bewust dat er heel veel boeken, sites, blogs en Youtubevideo's zijn over fotografie-instellingen, maar ik word vaak gevraagd naar fotografie-instellingen en dan vind ik het fijn om naar mijn eigen uitleg en voorbeeldfoto's te kunnen verwijzen. En natuurlijk vindt de docent in mij het leuk om anderen te helpen. Hierop aansluitend; ik zal binnenkort weer wat informatie op mijn site zetten over een-op-een-cursussen.


Tot zo ver. Hopelijk kun je wat met mijn uitleg. Vragen zijn altijd welkom. Heel veel plezier en succes met oefenen!


Liefs, Inge Marije



 
 
 

Opmerkingen


bottom of page